सह्याद्री चौफेर | योगेश मडावी
केळापूर : आदिवासी समाजाच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि वैचारिक चळवळीतील एक समर्पित नेतृत्व, समाजाच्या हक्कांसाठी सातत्याने लढणारा बुलंद आवाज आणि हजारो कार्यकर्त्यांसाठी प्रेरणास्थान असलेले गोंडवाना चळवळीचे ज्येष्ठ सामाजिक नेते डॉ. निरंजन मसराम यांचे शनिवार, दिनांक ७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी सायंकाळी ५ वाजता नागपूर येथील रुग्णालयात दीर्घ आजाराने दुःखद निधन झाले. त्यांच्या निधनाची बातमी समजताच संपूर्ण आदिवासी समाजासह सामाजिक चळवळीतील कार्यकर्त्यांमध्ये शोककळा पसरली आहे.
डॉ. निरंजन मसराम हे केवळ एका कुटुंबाचे आधार नव्हते, तर आदिवासी समाजाच्या सामाजिक परिवर्तनाच्या लढ्यातील एक महत्त्वाचे नेतृत्व होते. गोंडवाना चळवळीच्या माध्यमातून आदिवासी समाजाची स्वतंत्र ओळख, अस्मिता, संस्कृती, परंपरा, हक्क आणि अधिकार यांसाठी त्यांनी आपले आयुष्य समर्पित केले. समाजाला संघटित करण्यासाठी, समाजातील प्रश्नांना वाचा फोडण्यासाठी आणि अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्यासाठी त्यांनी सातत्याने प्रयत्न केले.
त्यांच्या कार्याची खरी ओळख त्यांच्या पदावरून नव्हे, तर समाजासाठी त्यांनी केलेल्या संघर्षातून निर्माण झाली होती. आदिवासी समाजाच्या प्रश्नांबाबत त्यांची तळमळ, समाजातील प्रत्येक घटकाला सोबत घेऊन चालण्याची वृत्ती आणि कार्यकर्त्यांशी असलेले जिव्हाळ्याचे संबंध यामुळे त्यांनी अनेकांच्या मनात आपले वेगळे स्थान निर्माण केले होते.
आज त्यांच्या जाण्याने केवळ एक व्यक्ती आपल्यातून निघून गेलेली नाही, तर आदिवासी समाजाच्या चळवळीतील एक अनुभवी मार्गदर्शक, समाजाला दिशा देणारा विचारवंत आणि संघर्षाच्या वाटेवर कार्यकर्त्यांना बळ देणारा आधार हरपला आहे. त्यांनी उभ्या केलेल्या सामाजिक कार्याची परंपरा पुढे नेणे, हीच त्यांना खरी श्रद्धांजली ठरेल.
एक शांत, संयमी, मनमिळाऊ आणि आपुलकीने माणसे जोडणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणूनही ते सर्वपरिचित होते. त्यांच्या सहवासात आलेल्या प्रत्येक व्यक्तीच्या मनात त्यांच्या आठवणी कायम राहतील. त्यांच्या निधनाने मसराम परिवारावर दुःखाचा डोंगर कोसळला असून, मित्रपरिवार, नातेवाईक, सामाजिक कार्यकर्ते आणि संपूर्ण आदिवासी समाजात मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे.
अंत्ययात्रेचा कार्यक्रमडॉ. निरंजन मसराम यांची अंत्ययात्रा रविवार, दिनांक ८ नोव्हेंबर २०२६ रोजी दुपारी ठीक १ वाजता केळापूर येथील त्यांच्या राहत्या घरून निघणार आहे. त्यांच्यावर केळापूर येथील स्थानिक स्मशानभूमीत अंत्यसंस्कार करण्यात येणार आहेत.
आज एक संघर्षमय आयुष्य शांत झाले, एक सामाजिक आवाज कायमचा थांबला; मात्र त्यांनी पेटवलेली सामाजिक परिवर्तनाची मशाल कधीही विझणार नाही.
माणसे येतात आणि जातात, पण काही माणसे आपल्या कार्यातून इतिहासात आपले स्थान निर्माण करतात. डॉ. निरंजनभाऊ मसराम हे त्यापैकीच एक होते. त्यांच्या कार्याचा ठसा आणि समाजासाठी त्यांनी दिलेले योगदान येणाऱ्या पिढ्यांसाठी सदैव प्रेरणादायी राहील.
भावपूर्ण श्रद्धांजली! विनम्र अभिवादन!ईश्वर त्यांच्या दिवंगत आत्म्यास चिरशांती देवो आणि मसराम परिवारासह समस्त समाजबांधवांना हे दुःख सहन करण्याचे बळ देवो, हीच प्रार्थना.