सह्याद्री चौफेर | ऑनलाईन
क्रांतिवीर बाबुराव शेडमाके हे गोंडवाना प्रदेशातील एक महान आदिवासी स्वातंत्र्यवीर होते. त्यांनी ब्रिटिशांच्या अन्यायकारक सत्तेविरुद्ध शस्त्र उचलून लढा दिला. 1857 या स्वातंत्र्यसमराच्या काळात त्यांनी अनेक ठिकाणी ब्रिटिशांविरुद्ध संघर्ष केला. त्यापैकी पोंभुर्णा तालुक्यातील "घोसरीचे युद्ध" हे विशेष महत्त्वाचे मानले जाते.
ब्रिटिशांनी गोंडवाना भागात सत्ता प्रस्थापित केल्यानंतर पोंभुर्णा तालुक्यातील जनतेवर अनेक प्रकारचे अन्याय अत्याचार सुरू झाले. जंगलातील संसाधनांवर निर्बंध घालण्यात आले, कर वाढवले गेले आणि लोकांच्या पारंपरिक हक्कांवर गदा आली. त्यामुळे समाजात असंतोष निर्माण झाला. या अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्यासाठी क्रांतिवीर बाबुराव शेडमाके पुढे आले.
क्रांतिवीर बाबुराव शेडमाके यांनी पोंभुर्णा तालुक्यातील आसपासच्या गावांतील गोंड आणि इतर समाजाच्या तरुणांना एकत्र करून एक छोटी पण धाडसी सेना तयार केली. त्यांनी जंगलातील परिस्थितीचा फायदा घेत सैनिकांना *गनिमी कावा* पद्धतीने लढण्याचे प्रशिक्षण दिले. त्यांच्या सैन्याकडे धनुष्य-बाण, भाले आणि तलवारी यांसारखी पारंपरिक शस्त्रे होती.
ब्रिटिशांना क्रांतिवीर बाबुराव शेडमाके हे पोंभुर्णा तालुक्यात असुन यांच्या वाढत्या शक्तीची माहिती मिळाली. त्यामुळे त्यांनी सैनिकांची तुकडी या परिसरात पाठवून त्यांना थांबवण्याचा प्रयत्न केला.पोंभुर्णा तालुक्यातील घोसरी गावाजवळ दोन्ही बाजूंची सेना आमनेसामने आली आणि युद्धाला सुरुवात झाली.
या युद्धात क्रांतिवीर बाबुराव शेडमाके यांच्या सैनिकांनी जंगलाचा उत्तम उपयोग केला. त्यांनी झाडांच्या आडून आणि डोंगर-दऱ्यांमधून अचानक हल्ले केले. ब्रिटिश सैन्यावर धनुष्य-बाण आणि भाल्यांनी प्रहार करण्यात आले. अचानक झालेल्या या हल्ल्यांमुळे ब्रिटिश सैनिक गोंधळले आणि त्यांना मोठे नुकसान सहन करावे लागले. यात ब्रिटिंशांचा या युध्दात पराभव झाला.काही काळ त्या भागात ब्रिटिशांची सत्ता कमकुवत झाली.
पोंभुर्णा तालुक्यातील घोसरीचे युद्ध हे आदिवासी शौर्य आणि स्वाभिमानाचे प्रतीक ठरले. या लढाईमुळे क्रांतिवीर बाबुराव शेडमाके यांचे नाव संपूर्ण गोंडवाना प्रदेशात प्रसिद्ध झाले. ज्या ठीकाणी हे इंग्रंज आणि क्रांतिवीर बाबुराव शेडमाके यांच्या सेनेच घनघोर युध्द झाले त्या ठिकाणाला "विरभुमी" म्हणतात
पोंभर्णा तालुक्यातील घोसरीचे युद्ध हे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील एक महत्त्वाचे पान आहे. या युद्धातून आदिवासी समाजाचा स्वाभिमान, धैर्य आणि स्वातंत्र्याची तीव्र इच्छा दिसून येते.क्रांतिवीर बाबुराव शेडमाके यांचे बलिदान आजही लोकांना प्रेरणा देणारे आहे.
अशा महान क्रांतिकारी योध्दा च्या जयंती निमित्त विनम्र अभिवादन!!
-अविनाश कुमार वाळके